Enteropatik Artrit Nedir?

Enteropatik artrit, iltihaplı bağırsak hastalığı (kısaca İBH) olan kişilerde görülen eklem iltihabıdır. İltihaplı bağırsak hastalıkları başlıca iki tablodur: Crohn hastalığı ve ülseratif kolit. Bu hastalığı olan kişilerin bir bölümünde, bağırsak iltihabına ek olarak eklemlerde de ağrı, şişlik ve tutukluk gelişebilir.

Enteropatik artrit, “spondiloartrit” adı verilen bir hastalık ailesinin üyesidir; bu ailede ankilozan spondilit, psöriyatik artrit ve reaktif artrit gibi hastalıklar da yer alır. Bu nedenle belirtileri ve tedavisi bu hastalıklarla benzerlikler taşır.

Belirtileri Nelerdir?

Eklem tutulumu iki ana biçimde olabilir: kol-bacak eklemlerini tutan (periferik) ve omurgayı tutan (aksiyal) tip. Bu ikisi bazen bir arada bulunur.

Kol ve Bacak Eklemleri (Periferik Tutulum)

• Tip 1 (az eklemli): Genellikle az sayıda eklemi (özellikle dizi) tutan, ani başlayıp geçebilen tiptir; sıklıkla bağırsak hastalığının aktif olduğu dönemlerle ilişkilidir ve genellikle kalıcı eklem hasarı bırakmaz.

• Tip 2 (çok eklemli): Daha çok sayıda eklemi (örneğin el parmak eklemlerini) tutan, daha uzun süreli ve sık tekrarlayan tiptir; seyri bağırsak hastalığının aktivitesinden bağımsız olabilir.

Ayrıca tendonların kemiğe yapıştığı yerlerde ağrı (entezit) ve bir parmağın bütünüyle şişmesi (sosis parmak — daktilit) de görülebilir.

 

Omurga ve Sakroiliak Eklem (Aksiyal Tutulum)

Bazı hastalarda omurga ve leğen kemiği eklemleri (sakroiliak) tutulur; bu durum erkeklerde daha sıktır. Tipik belirti, iltihaplı tipte bel ağrısıdır: sabahları veya dinlenmeyle artan, uzun süren bel ve kalça tutukluğu; bu ağrı hareketle azalır. Önemli bir nokta: omurga belirtileri, bağırsak hastalığının seyrinden bağımsızdır — yani bağırsak şikâyetleri sakinken bile bel ağrısı devam edebilir. Zamanla omurga hareketlerinde kısıtlanma olabilir.

 

Tanı Nasıl Konur?

İltihaplı bağırsak hastalığı olan bir kişide eklem ağrısı, şişlik veya iltihaplı tipte bel ağrısı gelişirse, enteropatik artrit akla gelir. Tanıyı tek başına kesinleştiren özel bir test yoktur; bu nedenle tanı, diğer olası nedenler dışlanarak konur.

 

Kan testlerinde iltihap belirteçleri (CRP, sedimentasyon) genellikle bağırsak hastalığının aktivitesini yansıtır; eklem tutulumunu değerlendirmede her zaman yol gösterici olmayabilir. HLA-B27 geni, omurga tutulumu olan hastaların önemli bir kısmında pozitiftir ancak tek başına tanı koydurmaz. Omurga ve leğen kemiği röntgenleri ile gerektiğinde MR, sakroiliit (sakroiliak eklem iltihabı) gibi bulguları gösterebilir. Özellikle tek veya az sayıda eklem tutulumunda, eklem enfeksiyonunun (septik artrit) dışlanması önemlidir.

 

Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi, bağırsak hastalığının o sırada aktif olup olmamasına ve eklem tutulumunun yerine (kol-bacak mı, omurga mı) göre planlanır. Tedavi mutlaka gastroenteroloji ile birlikte yürütülür.

 

Ağrı ve İltihabı Giderici İlk Tedaviler

• İltihap giderici ağrı kesiciler (NSAİİ): Kısa süreli (genellikle iki haftalık) kullanımla eklem ağrı ve şişliğini azaltır. Ancak NSAİİ'ler bazı hastalarda bağırsak hastalığını alevlendirebileceği için, mutlaka gastroenterolog ile birlikte ve dikkatle başlanır; bağırsak şikâyetleri artarsa kesilir.

• Eklem içi kortizon enjeksiyonu: Az sayıda (üç veya daha az) eklem tutulumunda, enfeksiyon dışlandıktan sonra ekleme kortizon enjeksiyonu yararlı olabilir.

• Fizik tedavi: Omurga tutulumu olan hastalara, omurga esnekliğini ve duruşu korumak için egzersiz programı önerilir.

 

Dirençli veya Sürekli Hastalıkta

• Sülfasalazin: Kol-bacak eklemlerini tutan, ilk tedaviye yanıt vermeyen olgularda öncelikli tercih edilen hastalık değiştirici ilaçtır. Uygun olmadığında metotreksat kullanılabilir.

• Biyolojik ilaçlar (anti-TNF): Hem omurga tutulumunda hem de hastalık değiştirici ilaçlara yanıt vermeyen kol-bacak eklem tutulumunda öncelikli seçenektir. Anti-TNF grubu biyolojik ilaçlar, özellikle hem bağırsak hem eklem iltihabına etkili olanlar tercih edilir. Entezit ve sosis parmak (daktilit) inatçıysa da bu ilaçlar kullanılır.

• Kortizon (köprü tedavisi): Şiddetli şikâyetlerde, diğer ilaçlar etkisini gösterene kadar kısa süreli destek olarak kullanılabilir.