Kemik Yoğunluğu Nasıl Ölçülür?

Osteoporoz, belirti vermediği için en doğru şekilde bir test ile saptanır. Bunun için kullanılan en iyi yöntem “DXA (kemik dansitometresi)” adı verilen, özel ve düşük dozlu bir röntgen yöntemidir. Ağrısızdır ve birkaç dakika sürer.

Uzmanlar, 65 yaş üstü tüm kadınlara DXA testi önerir; çünkü bu grup en yüksek risk taşır. Ayrıca menopoza girmiş ve risk faktörü taşıyan (önceden kırık geçirmiş, belirli ilaçları kullanan, sigara/alkol kullanan) daha genç kadınlar ile bazı erkeklerin de test yaptırması gerekebilir. Test sonucu “T-skoru” denilen bir değerle ifade edilir; hekiminiz bu değere göre durumunuzu değerlendirir.

 

Kimlerde Daha Sık Görülür?

Osteoporoz hem kadınlarda hem erkeklerde görülebilir, ancak bazı etkenler riski artırır:

• Menopoz: Kadınlar menopoz sonrası, kemiği koruyan östrojen hormonunun azalması nedeniyle daha yüksek risk taşır.

• İleri yaş: Yaş ilerledikçe kemik yoğunluğu doğal olarak azalır.

• Önceki kırıklar: Hafif bir darbeyle kemik kıran kişilerin, başka kemiklerini de kırma riski yüksektir.

• Sigara ve aşırı alkol: Sigara kemik kaybını hızlandırır; aşırı alkol kırık riskini artırır.

• Bazı ilaçlar: Uzun süreli kortizon (kortikosteroid), bazı epilepsi ilaçları, kan sulandırıcı heparin ve meme kanseri tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar kemik kaybını artırabilir. Bu ilaçları kullanıyorsanız hekiminizle konuşun. 

 

Kemiklerinizi Nasıl Korursunuz?

İster osteoporozdan korunmak, ister tedaviyi desteklemek için olsun, kemik sağlığının temeli yaşam tarzıdır. Osteopenisi olan birçok kişide bu önlemler tek başına yeterli tedavi olabilir.

• Yeterli kalsiyum alın: Süt, yoğurt, peynir gibi süt ürünleri ve koyu yeşil yapraklı sebzeler kalsiyum açısından zengindir. Menopoz sonrası kadınların günde yaklaşık 1200 mg kalsiyum (besin ve gerekirse takviye toplamı) alması önerilir; günde 2000 mg'ı aşmamak gerekir. Kalsiyum ihtiyacınızı öncelikle doğal gıdalardan karşılamaya özen gösterin, yetersiz kaldığı durumlarda takviyeye başvurun

• D vitamini alın: D vitamini, kalsiyumun kemiğe yerleşmesi için gereklidir. Balık ve D vitamini eklenmiş besinler kaynaktır; çoğu kişi yeterli alamadığı için hekiminiz takviye önerebilir. Menopoz sonrası kadınlar ve 70 yaş üstü erkekler için günde 800 ünite yaygın olarak önerilir.

• Düzenli egzersiz yapın: Haftanın çoğu günü en az 30 dakika hareket edin. Yürüyüş gibi hafif egzersizler bile faydalıdır. Ayrıca haftada 2-3 gün denge ve kuvvetlendirme egzersizleri yapmak, düşme riskini azaltır.

• Sigarayı bırakın, alkolü sınırlayın: Sigarayı bırakmak kemik sağlığını korur; alkolü günde 1-2 içkiyle sınırlamak önerilir.

 

Nasıl Tedavi Edilir?

Yukarıdaki yaşam tarzı önlemleri kemik sağlığının temelidir. Kırık riski yüksek olan kişilerde ise bunlara ek olarak ilaç tedavisi önerilir. İlaç tedavisi kişiye özeldir; kemik yoğunluğu, yaş, önceki kırıklar ve genel kırık riskine göre planlanır. İlaçların çoğu, kemik kaybını yavaşlatarak (yıkımı azaltarak) kırık riskini düşürür; çok ağır olgularda ise yeni kemik yapımını uyaran ilaçlar kullanılır.

​

Kemik Yıkımını Azaltan İlaçlar

• Bifosfonatlar (ilk tercih): Genellikle ilk tercih edilen ilaç grubudur. Alendronat ve risedronat haftalık veya günlük hap şeklinde; zoledronik asit ise yılda bir kez damar yoluyla uygulanır. Omurga ve kalça kırığı riskini azaltırlar.

  • Hap kullanımı: Ağızdan bifosfonatlar sabah aç karnına, bir bardak dolusu sade su ile alınır; ardından en az yarım saat (bazı ilaçlarda bir saat) bir şey yemeden ve dik durarak (oturarak veya ayakta) beklenir. Bu, ilacın emilmesini sağlar ve mide şikâyetlerini azaltır.

• Denosumab: Altı ayda bir cilt altına yapılan bir iğnedir; genellikle bifosfonatları kullanamayan veya yanıt vermeyen kişilerde tercih edilir. Önemli bir nokta: bu ilaç bırakılacaksa, hızlı kemik kaybını önlemek için yerine başka bir ilaç planlanmalıdır — kendi başınıza kesmeyin.

• Östrojen benzeri ilaçlar (SERM): Raloksifen gibi ilaçlar menopoz sonrası kemik kaybına karşı koruma sağlar; menopoz öncesi kadınlarda önerilmez.

 

Yeni Kemik Yapımını Uyaran İlaçlar (Anabolik)

Ağır osteoporozu ve çok yüksek kırık riski olan kişilerde, yeni kemik yapımını uyaran ilaçlar kullanılır. Teriparatid ve abaloparatid günlük cilt altı iğne şeklinde (en fazla iki yıl), romosozumab ise aylık iğne şeklinde (en fazla bir yıl) uygulanır. Bu ilaçlardan sonra genellikle kemik yıkımını azaltan bir ilaca geçilir.