Kimlerde Daha Sık Görülür?

Belirtiler genellikle 20-30 yaşları arasında başlar. Hastalık bazı ailelerde daha sık görülür; anne, baba veya kardeşinde ankilozan spondilit olan kişilerde risk artar. HLA-B27 adı verilen bir genin varlığı da riski yükseltir. Sigara içmek, sizin değiştirebileceğiniz en önemli risk faktörüdür — sigara içen hastalarda ağrı ve hareket kısıtlılığı daha fazladır ve omurgadaki hasar daha hızlı ilerler.

 

Nasıl Teşhis Edilir?

Ankilozan spondiliti tek başına kesinleştiren tek bir test yoktur. Tanı; hastanın şikâyetleri, doktorun muayenesi, kan testleri ve görüntüleme yöntemleri (röntgen ve MR) bir arada değerlendirilerek konur. MR, röntgenden daha erken dönemde iltihabı gösterebildiği için erken tanıda değerlidir. HLA-B27 testi ve iltihap belirteçleri (CRP, sedimentasyon) tanıya yardımcı olabilir ancak tek başına tanı koydurmaz.

Tanı, deneyim gerektiren bir süreçtir ve bir kontrol listesiyle konulamaz. Bazı hastalarda kesin tanıya varmadan önce birkaç ay takip gerekebilir. Bu nedenle bu alanda deneyimli bir romatoloji uzmanı tarafından değerlendirilmek önemlidir.

 

Nasıl Tedavi Edilir?

Ankilozan spondilit tedavisinin amaçları; ağrı ve tutukluğu gidermek, omurga hareketliliğini ve duruşu korumak, hastanın günlük yaşamını sürdürmesini sağlamak ve hastalığın yol açabileceği sorunları önlemektir. Tedavi her hastaya özel olarak, hastalığın yerleşimine (omurga mı, kol-bacak eklemleri mi) ve şiddetine göre planlanır.

Egzersiz ve Fizik Tedavi

Egzersiz, ankilozan spondilit tedavisinin temel ve vazgeçilmez bir parçasıdır; ilaç kadar önemlidir. Tanı konulduktan sonra mümkün olan en kısa sürede başlanmalı ve düzenli olarak sürdürülmelidir. Programda omurga ve gövde güçlendirme, esneme, nefes egzersizleri ve duruş (postür) egzersizleri yer almalıdır. Özellikle duruş egzersizleri, hastalığın yol açabileceği “kambur” duruşu önlemek açısından kritiktir. İdeal olan, bir fizyoterapist tarafından değerlendirilip kişiye özel bir program oluşturulması ve düzenli takip edilmesidir.

İlaç Tedavisi

Tedavide genellikle ilk basamak, iltihap giderici ağrı kesicilerdir (NSAİİ). Bu ilaçlar bel ağrısını ve tutukluğu kontrol etmede etkilidir; ancak tam etkilerini görebilmek için düzenli olarak ve birkaç hafta kullanılmaları gerekir. Bir ilaç yeterli gelmezse, başka bir iltihap giderici denenebilir.

Kol ve bacak eklemlerini de tutan hastalarda, hastalığın seyrini değiştiren ilaçlar (örneğin sülfasalazin, metotreksat) eklenebilir. Ancak bu ilaçların omurga belirtileri üzerinde etkisi sınırlıdır; daha çok periferik (kol-bacak) eklem tutulumunda fayda sağlarlar. Ağrılı tek bir eklem veya topuk varsa, o bölgeye kortizon enjeksiyonu yapılabilir.

İltihap giderici ilaçlara yeterli yanıt vermeyen, hastalığı aktif seyreden hastalarda biyolojik ilaçlar önemli bir dönüm noktasıdır. Bu grupta öncelikle anti-TNF ilaçlar kullanılır ve belirtilerde genellikle birkaç hafta içinde belirgin düzelme sağlar. Bir anti-TNF ilaca yanıt vermeyen hasta, bir diğerine yanıt verebilir. Anti-TNF'in uygun olmadığı veya yetersiz kaldığı durumlarda, farklı bir mekanizmayla çalışan anti-IL-17 grubu ilaçlar bir alternatiftir. Ayrıca ağızdan alınabilen JAK inhibitörleri de seçenekler arasına girmiştir. Hangi biyolojik ilacın uygun olduğu; hastalığın özelliklerine, eşlik eden durumlara (örneğin göz veya bağırsak tutulumu) ve olası yan etkilere göre kişiye özel belirlenir.

Not: Ağızdan kortizon (hap), ankilozan spondilit tedavisinde standart bir yöntem değildir.

Cerrahi

Çok ilerlemiş olgularda, ileri derecede hasarlı kalça eklemi için kalça protezi veya ağır omurga şekil bozuklukları için omurga cerrahisi gerekebilir. Ancak bu, hastaların yalnızca küçük bir kısmı için söz konusudur.

 

Kendiniz İçin Neler Yapabilirsiniz?

Düzenli egzersiz ve doğru duruşa özen göstermek hastalığın yönetiminde belki de en önemli kişisel katkıdır. Sigarayı bırakmak hem hastalığın ilerlemesini yavaşlatır hem de akciğer ve kalp sağlığını korur. Kemik sağlığı için yeterli kalsiyum ve D vitamini almak önemlidir. Uyurken ince bir yastık kullanmak, boyun şeklinin bozulmasını önlemeye yardımcı olur.