Reaktif Artrit

Nedir, Belirtileri ve Tedavisi — Hasta Bilgilendirme Rehberi

Reaktif Artrit Nedir?

Reaktif artrit, vücudun başka bir bölgesinde geçirilen bir enfeksiyonun ardından, genellikle dört hafta içinde eklemlerde ağrı ve şişlik gelişmesiyle ortaya çıkan bir eklem iltihabı türüdür. Adından da anlaşılacağı gibi, eklemler enfeksiyonun kendisinden değil, vücudun bu enfeksiyona verdiği iltihaplı “tepki” (reaksiyon) sonucu etkilenir. En sık diz, ayak bileği ve ayak gibi alt taraf eklemlerini tutar.

Reaktif artrit, “spondiloartrit” adı verilen bir hastalık ailesinin üyesidir; bu ailede ankilozan spondilit ve psöriyatik artrit gibi hastalıklar da yer alır. Geçmişte bu hastalık için “Reiter sendromu” terimi kullanılırdı; ancak bu terim artık kullanılmamaktadır.

Tetikleyen enfeksiyonlar: Reaktif artrit en sık iki tür enfeksiyonun ardından görülür: bağırsak enfeksiyonları (gıda zehirlenmesi gibi, ishale yol açan; Salmonella, Shigella, Campylobacter, Yersinia bakterileri) ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (özellikle klamidya). Bu enfeksiyonun üzerinden birkaç gün ila birkaç hafta geçtikten sonra eklem şikâyetleri başlar.

Enfeksiyon Eklemde Değildir

Reaktif artritte önemli bir nokta şudur: eklemdeki iltihap, eklemin içinde bir mikrop bulunmasından kaynaklanmaz. Yani bu, eklem enfeksiyonu (septik artrit) değildir. Vücut, daha önce geçirilen bağırsak veya idrar/genital enfeksiyona karşı bir bağışıklık tepkisi geliştirir ve bu tepki eklemlerde iltihaba yol açar. Bu yüzden tedavi de antibiyotikten çok, iltihabı azaltmaya yöneliktir.

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler genellikle bir enfeksiyon (örneğin ishal) atağından 1-4 hafta sonra, aniden başlar. Çoğunlukla az sayıda eklemi (genellikle üç veya daha az) tutar. En sık görülen belirtiler şunlardır:

Eklem ağrısı ve şişlik: Özellikle diz, ayak bileği ve ayak eklemlerinde ani başlayan ağrı ve şişlik.
Tendon ağrısı (entezit): Topuk arkasında (Aşil tendonu) veya ayak tabanında, tendonların kemiğe yapıştığı noktalarda ağrı.
Sosis parmak (daktilit): Bir veya birkaç parmağın tümüyle, sosis gibi şişmesi.
Göz iltihabı (konjonktivit): Gözlerde kızarıklık ve tahriş (halk arasında “pembe göz”).
İdrar yaparken yanma: İdrar yolunda iltihaba bağlı olarak idrar yaparken ağrı veya yanma olabilir.

Kimlerde Daha Sık Görülür?

Reaktif artrit aslında seyrek görülen bir hastalıktır. Tetikleyici enfeksiyonu geçiren herkeste gelişmez; kişisel yatkınlık önemlidir. Genetik bir risk faktörü olarak HLA-B27 adı verilen gen bilinir; bu geni taşıyanlarda reaktif artrit gelişme olasılığı daha yüksektir. Ancak reaktif artrit olan herkeste bu gen bulunmaz.

Tanı Nasıl Konur?

Reaktif artritin tek başına kesinleştiren tek bir testi yoktur. Tanı; öncelikle eklem ağrı ve şişliğinin dağılımına (hangi eklemler tutulmuş), ikinci olarak da yakın zamanda geçirilmiş ishal veya cinsel yolla bulaşan enfeksiyon öyküsüne dayanır.

Bazı durumlarda tetikleyici bakteriyi saptamak için dışkı kültürü ya da idrar/genital sürüntü testleri yapılabilir. Ancak eklem şikâyetleri başladığında ishal genellikle geçmiş ve bakteri saptanamayabilir. Kan testlerinde iltihap belirteçleri (sedimentasyon, CRP) bakılabilir; ancak bunlar hastaların yarısından fazlasında normal olabilir. Tanı için eklemden biyopsi almaya gerek yoktur.

Nasıl Tedavi Edilir?

Reaktif artrit tedavisinin amacı, eklem ağrı ve şişliğini gidermektir. Tedavi şikâyetlerin şiddetine göre planlanır.

İltihap giderici ağrı kesiciler (NSAİİ): İbuprofen, naproksen, diklofenak gibi ilaçlar tedavinin ilk basamağıdır. Etkili olup olmadığını anlamak için, düzenli ve yeterli dozda iki haftaya kadar kullanılması gerekebilir.
Kortizon (steroid): NSAİİ yeterli gelmezse, etkilenen ekleme kortizon enjeksiyonu yapılabilir; şiddetli durumlarda kısa süreli ağızdan kortizon de kullanılabilir.
Hastalığı değiştiren ilaçlar (DMARD): Şikâyetler 2-3 ay içinde NSAİİ veya kortizonla düzelmezse, sülfasalazin veya metotreksat gibi ilaçlar eklenebilir.
Biyolojik ilaçlar (anti-TNF): İnatçı eklem şişliği devam eden olgularda, anti-TNF grubu biyolojik ilaçlar (etanersept, infliksimab, adalimumab gibi) kullanılabilir.
Antibiyotikler: Antibiyotikler, reaktif artritin eklem şikâyetlerini geçirmez veya hastalığın süresini kısaltmaz. Yalnızca aktif bir genital enfeksiyon (örneğin klamidya) hâlâ varsa, o enfeksiyonu tedavi etmek için kullanılır.
Göz tedavisi: Göz iltihabı için kortizonlu göz damlaları kullanılabilir. Göz ağrısı veya bulanık görme olursa, daha ciddi bir göz iltihabı (üveit) açısından mutlaka bir göz hekimine başvurulmalıdır.

Bel Ağrısı ve Tutukluk Gelişirse Dikkat

Reaktif artritli çoğu kişi kısa sürede iyileşir. Ancak bazı kişilerde şikâyetler aralıklı olarak tekrarlayabilir veya kalıcı hale gelebilir. Eğer zamanla beliniz ağrılı ve tutuk hale gelir ve bu geçmezse, bu durum reaktif artritin ankilozan spondilit gibi daha kalıcı bir spondiloartrite dönüşmüş olabileceğinin işareti olabilir. Böyle bir durumda mutlaka bir romatoloji uzmanına başvurun.

Çoğu Hasta Tamamen İyileşir

Reaktif artritli kişilerin büyük çoğunluğu, hafif seyreden eklem şikâyetleriyle kısa sürede ve çoğu zaman tamamen iyileşir; birçok hastada hastalık bir daha tekrarlamaz. Yakın zamanda geçirdiğiniz bir ishal veya idrar/genital enfeksiyonun ardından diz, ayak bileği gibi eklemlerinizde ani ağrı ve şişlik, topuk ağrısı veya göz kızarıklığı geliştiyse, doğru tanı ve tedavi için bir romatoloji uzmanına başvurabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayene yerine geçmez. Şikâyetlerinizin değerlendirilmesi ve size uygun tedavi seçeneklerinin belirlenmesi için randevu alarak bizimle iletişime geçebilirsiniz.