Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler genellikle 40 yaşından sonra başlar ve kişiden kişiye çok değişir. Gün içinde dalgalanabilir ve yıllar içinde yavaş yavaş değişir; zamanla sabitlenebilir, hatta hafifleyebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Ağrı: Osteoartritin ana belirtisidir. Genellikle hareketle artar, dinlenmekle azalır. İlerlemiş olgularda istirahatte veya geceleri de olabilir. Ağrı, tutulan eklemin üzerinde veya yakınında hissedilir; bazen başka bir bölgeye yansıyabilir (örneğin kalça osteoartritinde ağrı uyluk veya dize vurabilir).

• Sabah tutukluğu: Sabahları görülen tutukluk genellikle kısa sürer — çoğunlukla yarım saatten az, sıklıkla birkaç dakika içinde geçer. Gün içinde hareketsiz kaldıktan sonra da tekrarlayabilir.

• Şişlik: Eklemdeki hafif iltihap nedeniyle eklemde sıvı toplanıp şişlik olabilir.

• Çıtırtı/sürtünme hissi (krepitasyon): Eklem hareket ederken çıtırtı veya sürtünme hissi olabilir; bu, eklem içindeki pürüzlenmiş yüzeylerden kaynaklanır.

• Eklem şeklinde değişiklik: Özellikle el parmaklarında, kemik çıkıntıları (osteofit) nedeniyle eklemlerde büyüme ve şekil değişikliği görülebilir.

Önemli bir nokta: Osteoartritteki ağrının şiddeti, yalnızca eklemdeki yapısal hasara bağlı değildir. Kas zayıflığı, hareketsizlik, kalitesiz uyku, kaygı ve düşük ruh hâli de ağrıyı artırabilir. İyi haber şu ki bunların hepsi, uygun tedavi ve desteklerle düzeltilebilir etkenlerdir.

 

Kimlerde Daha Sık Görülür?

Osteoartrit gelişiminde birden çok etken rol oynar; çoğu hastada bunlardan bir veya birkaçı bulunur:

• Yaş: İlerleyen yaş en güçlü risk etkenlerinden biridir; ancak yalnızca yaşlıların hastalığı değildir — yeni tanıların yaklaşık yarısı 55 yaş altındadır.

• Cinsiyet: Kadınlarda erkeklere göre 2-3 kat daha sık görülür ve belirtiler daha şiddetli olabilir.

• Fazla kilo: Aşırı kilo, özellikle diz osteoartriti riskini belirgin biçimde artırır. Kilo vermek bu riski azaltır.

• Genetik: Ailesinde osteoartrit olan kişilerde risk artar; genetik etkenler kemik şekli ve eklem diziliminde de rol oynar.

• Eklem yaralanması ve meslek: Ciddi eklem yaralanmaları ve eklemi zorlayan işler (sık çömelme, diz çökme, ağır kaldırma gibi) riski artırır.

 

Tanı Nasıl Konur?

Osteoartriti tek başına kesinleştiren tek bir bulgu, belirti veya test yoktur. Tanı; kişinin yaşı, öyküsü ve belirtileri bir arada değerlendirilerek konur. Örneğin 45 yaş üstü bir kişide, harekete ve yük binmesine bağlı diz ağrısı ve kısa süren (yarım saatten az) sabah tutukluğu varsa, diz osteoartriti büyük olasılıkla tanınabilir.

Muayenede osteoartritle uyumlu bulgular aranır ve başka hastalıkları dışlamak hedeflenir. Önemli bir ayrım: Osteoartritte yalnızca hafif iltihap vardır; eklem sıcak, kıpkırmızı ve aşırı şiş değildir. Belirgin iltihap bulguları (sıcak, kızarık, çok şiş eklem) varsa, bu başka bir romatizmal hastalığı düşündürür ve ileri değerlendirme gerektirir. Röntgen tanı için her zaman şart değildir; daha çok tanının belirsiz olduğu durumlarda veya cerrahi öncesi planlama için kullanılır.