Güncel Kılavuzlara Göre Osteoartrit (Kireçlenme) Tedavisi: Hangi Yöntemler Gerçekten İşe Yarıyor?
Güncelleme tarihi: 17 Eyl
Kapsamlı güncelleme: 17 Eylül 2026
Osteoartrit, halk arasında yaygın olarak kireçlenme olarak adlandırılır. Ancak hastalık yalnızca eklem kıkırdağının aşınmasından ibaret değildir; kıkırdakla birlikte eklem kemiğini, eklem zarını, bağları, kasları ve eklemin bütün çalışma düzenini etkileyen bir hastalıktır.
Osteoartrit (kireçlenme) tedavisi de yalnızca ağrı kesici kullanmak veya hastalık ilerlediğinde ameliyat olmak şeklinde düşünülmemelidir. Günümüzde tedavinin temelini kişiye uygun egzersiz, kilo yönetimi, hastalık hakkında doğru bilgilendirme ve güvenli ağrı kontrolü oluşturur.
Bu yazıda üç büyük kaynağı birlikte değerlendiriyorum: 2019 Amerikan Romatoloji Koleji (ACR)/Arthritis Foundation (AF) kılavuzunun ACR tarafından yayımlanan 2026 güncellemesi (ACR 2026), Uluslararası Osteoartrit Araştırma Cemiyeti önerileri (OARSI 2019) ve İngiltere Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliği Enstitüsü kılavuzu (NICE 2022). Kılavuzların ayrıştığı noktaları da belirtiyorum.
Bu yazı esas olarak el, diz ve kalça osteoartritinin cerrahi dışı tedavisini ele almaktadır; her kılavuzun kapsamı ve kullandığı öneri sistemi aynı değildir. ACR el, diz ve kalçayı; OARSI diz, kalça ve çok eklemli osteoartriti kapsar (el, omuz ve omurga için özel öneri vermediğini açıkça belirtir); NICE ise erişkin osteoartritinin genel yönetimini ele alır.
Bir cümleyle özet Kireçlenme tedavisinin temeli ilaç değil; egzersiz, kilo yönetimi ve doğru bilgilendirmedir. İlaçlar bu temeli desteklemek için, en düşük dozda ve en kısa sürede kullanılır. |
2026’da ACR önerilerinde ne değişti? Amerikan Romatoloji Koleji, 2019 ACR/Arthritis Foundation kılavuzunu 2026’da güncelledi. En dikkat çekici yeni öneri; obezitesi olan diz osteoartriti hastalarında, diyet ve egzersizle birlikte kilo yönetimine yardımcı olmak amacıyla GLP-1 reseptör agonistlerinin koşullu olarak önerilmesi oldu (kanıt kesinliği orta). Ayrıca bazı önerilerin yönü değişti: Eroziv (aşındırıcı) el osteoartritinde metotreksat ve diz/kalça osteoartritinde masaj tedavisi artık koşullu olarak öneriliyor (metotreksat önerisi yalnızca eroziv el osteoartriti içindir; ACR diz ve kalça osteoartritinde metotreksata koşullu olarak karşıdır). Buna karşılık glukozamin, kondroitin ve bunların kombinasyonlarına diz, kalça ve el osteoartritinde güçlü biçimde karşı çıkılıyor (2019’da el için tanınan sınırlı olumlu yaklaşım kaldırıldı). PRP ve kök hücre enjeksiyonlarına güçlü karşı öneri sürerken; D vitamini, balık yağı ve opioidler için koşullu karşı öneriler bulunuyor. Not: ACR Yönetim Kurulu 8 Eylül 2026’da bu öneri özetini onayladı. Tam kılavuz makalesi henüz yayımlanmadığından, ayrıntılı gerekçeler ve kanıt analizleri tam metin yayımlandığında yeniden değerlendirilmelidir. |
Kılavuzların ortak mesajı nedir?
Üç kılavuzun ayrıntılarda farklılıkları bulunsa da temel mesajları aynıdır:
● Egzersiz osteoartrit tedavisinin vazgeçilmez bir parçasıdır.
● Fazla kilosu olan kişilerde kilo kaybı ağrıyı azaltabilir ve işlevi iyileştirebilir.
● İlaçlar, egzersizin ve günlük hareketliliğin yerine değil, bunları sürdürebilmeye yardımcı olmak amacıyla kullanılmalıdır.
● Tedavi; etkilenen ekleme, hastanın yaşına, eşlik eden hastalıklarına ve beklentilerine göre kişiselleştirilmelidir.
● “Tek bir mucize tedavi” yerine, gerektiğinde birden fazla yöntemin birlikte kullanıldığı uzun vadeli bir plan gerekir.
1. Egzersiz osteoartrit (kireçlenme) tedavisinin temelidir
ACR, OARSI ve NICE kılavuzlarının en güçlü biçimde uzlaştığı konu egzersizdir. Egzersiz, yalnızca genel bir yaşam tarzı önerisi değil, osteoartritin doğrudan tedavilerinden biridir.
Uygulanabilecek egzersizler arasında şunlar yer alabilir: eklem çevresindeki kasları güçlendiren egzersizler; yürüme, bisiklet veya yüzme gibi aerobik aktiviteler; denge ve nöromüsküler egzersizler; su içi egzersizler; bazı hastalarda tai chi veya yoga.
Her hasta için tek bir “en iyi egzersiz” bulunmamaktadır. Diz osteoartriti olan bir hastanın ihtiyacıyla el veya kalça osteoartriti olan bir hastanın ihtiyacı aynı değildir. Egzersiz programı; kişinin ağrı düzeyi, kas gücü, denge durumu, yaşı ve eşlik eden hastalıklarına göre düzenlenmelidir.
Egzersize yeni başlandığında ağrıda veya rahatsızlık hissinde geçici bir artış olabilir. NICE, hastalara bunun her zaman ekleme zarar verildiği anlamına gelmediğinin anlatılmasını önerir. Düzenli ve sürdürülebilir egzersiz zaman içinde ağrıyı azaltabilir, hareket yeteneğini geliştirebilir ve yaşam kalitesini artırabilir. Gerektiğinde fizyoterapist gözetiminde yapılan egzersizler daha doğru ve güvenli uygulanabilir.
Ağrı, yorgunluk veya hareket kısıtlılığı egzersiz yapmayı ya da günlük yaşamı belirgin biçimde engelliyorsa ACR fizik tedavi değerlendirmesini özellikle önerir. Özellikle el osteoartritinde günlük yaşam aktiviteleri ve üst ekstremite işlevi etkileniyorsa iş-uğraşı terapisi (occupational therapy) de yararlı olabilir.
Hekim köşesi Düzeltilmesi gereken yaygın bir yanlış inanç şudur:: “Kireçlenmem var, hareket edersem eklemim daha çok aşınır.” Tam tersi doğrudur. Hareketsizlik kası zayıflatır, eklemi korumasız bırakır ve ağrıyı artırır. Doğru egzersiz, kireçlenmiş bir eklemin en iyi dostudur. Bu yüzden reçetenin ilk satırı çoğu zaman bir ilaç değil, bir egzersiz planıdır. |
2. Kilo vermek ne kadar önemlidir?
Fazla kilosu veya obezitesi bulunan kişilerde, özellikle diz ve kalça osteoartritinde kilo kaybı tedavinin önemli bir parçasıdır.
2019 ACR/AF kılavuzunda, vücut ağırlığının en az %5’inin kaybedilmesinin klinik yarar sağlayabileceği; kilo kaybı arttıkça yararın da artabileceği belirtilmişti. 2026 güncellemesinde kilo verme, fazla kilolu veya obez diz ve kalça osteoartriti hastalarında güçlü öneri olarak korunmuştur. Kilo kaybı arttıkça ağrı ve işlev üzerindeki fayda da genellikle artar. NICE, %10 kilo kaybının %5 kayıptan daha fazla yarar sağlayabileceğini; buna karşılık daha küçük miktardaki kilo kaybının da değersiz olmadığını vurgular.
Somut örnek 90 kilogram ağırlığındaki bir kişi için: %5 kilo kaybı yaklaşık 4,5 kg; %10 kilo kaybı yaklaşık 9 kg demektir. Amaç, ulaşılması güç bir hedef dayatmak değil, sürdürülebilir bir kilo kaybı sağlamaktır. |
Kilo yönetiminin egzersizle birlikte uygulanması, yalnızca kilo vermeye veya yalnızca egzersize göre daha etkili olabilir. Çok yaşlı, kırılgan veya kas kaybı riski bulunan kişilerde ise kilo verme planı daha dikkatli yapılmalı; kas kütlesinin korunmasına öncelik verilmelidir.
Yeni: Kilo verdiren ilaçların (GLP-1) yeri
ACR’nin 2026 güncellemesinde dikkat çeken yeni önerilerden biri, GLP-1 reseptör agonisti adı verilen ilaç grubuyla ilgilidir. Halk arasında “zayıflama iğnesi” olarak bilinen bu ilaçlar; obezitesi olan diz osteoartriti hastalarında, diyet ve egzersizle birlikte, uygun kiloya ulaşmaya yardımcı olmak amacıyla koşullu olarak önerilmektedir.
ACR bu ilaçları osteoartrite özgü bir ilaç olarak değil, obezitesi olan diz osteoartriti hastalarında kilo yönetiminin bir parçası olarak konumlandırır. Her hastaya uygun değildir; kullanım kararı, obezite tedavisi ve eşlik eden hastalıklar çerçevesinde hekimle birlikte verilmelidir.
3. Hastalık hakkında doğru bilgi de bir tedavidir
Osteoartriti olan kişilere “eklemin aşınmış, mümkün olduğunca az kullan” denilmesi doğru değildir. Bu tür ifadeler hareket korkusuna, kasların zayıflamasına ve günlük işlevlerin daha da azalmasına neden olabilir. ACR, hasta eğitimini ve öz yönetim programlarına katılımı iyi klinik uygulama olarak önerir.
Hastanın şu konularda bilgilendirilmesi gerekir:
● Osteoartrit belirtileri zaman zaman artıp azalabilir.
● Röntgendeki değişikliklerin şiddeti her zaman ağrının şiddetiyle aynı değildir.
● Uygun hareket ve egzersiz çoğu hastada zararlı değil, yararlıdır.
● Tedavi hedefi yalnızca ağrıyı azaltmak değil; hareketliliği, kas gücünü, uykuyu ve günlük yaşamı iyileştirmektir.
● Tedavi zaman içinde yeniden değerlendirilip değiştirilebilir.
ACR ve OARSI, hasta eğitimi ile öz yönetim programlarını tedavinin temel bileşenleri arasında değerlendirmektedir.
4. Baston, dizlik ve diğer destekler herkese gerekli midir?
Yürüme sırasında ağrısı, dengesizliği veya belirgin işlev kaybı bulunan diz ya da kalça osteoartriti hastalarında baston yararlı olabilir. Baston, genellikle ağrılı eklemin karşı tarafındaki elde kullanılır.
Dizlik veya diğer ortezler ise herkese rutin olarak verilmemelidir. ACR, diz osteoartritinde uygun dizlikleri (tibiofemoral ve patellofemoral) koşullu olarak önerir; NICE ise daha seçici davranır. NICE’a göre destek cihazları özellikle şu durumlarda düşünülmelidir: eklemde instabilite (gevşeklik) varsa; biyomekanik yüklenme belirgin biçimde bozulmuşsa; egzersiz tek başına yeterli olmuyorsa; cihazın hareketi ve işlevi iyileştirmesi bekleniyorsa.
Tabanlık, bantlama, splint veya dizlik seçiminde osteoartritin yeri ve mekanik sorun doğru belirlenmelidir. Her hastaya standart olarak aynı cihazın verilmesi uygun değildir. Nitekim ACR, diz ve kalça osteoartritinde yan/iç kama tabanlıklara koşullu olarak karşı çıkar.
5. Cilde sürülen ağrı kesiciler: Özellikle diz için ilk seçenek
Topikal nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar, yani eklem üzerine sürülen NSAİİ içeren jel veya kremler, özellikle diz osteoartritinde etkili olabilir.
ACR; diz ve el osteoartritinde topikal NSAİİ’leri güçlü biçimde önerir ve diz ile el osteoartritinde topikal NSAİİ’leri ağızdan alınanlara tercih etmeyi koşullu olarak önerir. OARSI de diz osteoartritinde topikal NSAİİ’leri güçlü biçimde önerir. NICE de ilaç tedavisi gereken diz osteoartriti hastalarında öncelikle topikal NSAİİ kullanılmasını tavsiye eder.
Bu ilaçların ağızdan alınan NSAİİ’lere göre kana geçişi daha azdır. Bu nedenle mide-bağırsak, böbrek ve kalp-damar sistemi üzerindeki riskleri genellikle daha düşüktür. Bununla birlikte geniş yüzeylere, çok sayıda ekleme veya önerilenden daha fazla miktarda uygulanmaları halinde sistemik yan etki riski tamamen ortadan kalkmaz.
Kalça eklemi derinde bulunduğundan cilde sürülen ilaçların kalça osteoartritindeki etkisi sınırlıdır.
6. Ağızdan kullanılan NSAİİ’ler kimlere uygundur?
İbuprofen, naproksen, diklofenak, etodolak ve selekoksib gibi NSAİİ’ler osteoartrit ağrısında etkili olabilir. Ancak “en güçlü ağrı kesici” yerine, hasta için en uygun ve en güvenli seçeneğin belirlenmesi gerekir.
ACR; el, diz ve kalça osteoartritinde oral NSAİİ’leri etkili ilaçlar olarak güçlü biçimde önermektedir. Buna karşılık OARSI, hastanın eşlik eden hastalıklarını daha belirleyici biçimde dikkate alır:
● Kalp-damar hastalığı bulunanlarda oral NSAİİ’ler genel olarak önerilmez.
● Kırılgan hastalarda oral NSAİİ kullanımından kaçınılması önerilir.
● Mide-bağırsak riski olanlarda COX-2 seçici ilaçlar veya proton pompa inhibitörüyle birlikte uygun bir NSAİİ düşünülebilir.
● Kullanılması gerekiyorsa en düşük etkili doz ve mümkün olan en kısa süre tercih edilmelidir.
NICE de oral NSAİİ başlamadan önce yaş, gebelik, kullanılan diğer ilaçlar ile mide-bağırsak, böbrek, karaciğer ve kalp-damar risklerinin değerlendirilmesini önerir. NICE kılavuzunda oral NSAİİ ile birlikte proton pompa inhibitörü gibi mide koruyucu tedavi verilmesi de tavsiye edilmektedir.
Önemli uyarı Özellikle hipertansiyon, kalp yetersizliği, koroner arter hastalığı, böbrek hastalığı, ülser veya mide-bağırsak kanaması öyküsü olan kişiler NSAİİ’leri doktor değerlendirmesi olmadan kullanmamalıdır. |
7. Parasetamol, duloksetin ve opioidlerin yeri
Parasetamol
Parasetamol geçmişte osteoartritte ilk seçeneklerden biri olarak kabul edilirdi. Güncel kılavuzlar ise etkisinin çoğu hastada oldukça sınırlı olduğunu göstermektedir. ACR, NSAİİ kullanamayan bazı hastalarda kısa süreli ve aralıklı parasetamol kullanımını koşullu olarak kabul eder. OARSI parasetamolü genel olarak önermez; NICE ise seyrek ve kısa süreli kullanım dışında rutin olarak verilmemesini önerir. Bu nedenle parasetamol artık otomatik olarak başlanması gereken temel bir ilaç olarak görülmemelidir.
Duloksetin
Duloksetin başlangıçta depresyon ve bazı kronik ağrı sendromları için geliştirilmiş bir ilaçtır. ACR; diz, kalça ve el osteoartritinde seçilmiş hastalarda duloksetini koşullu olarak önerir. Özellikle yaygın ağrısı, ağrı duyarlılığında artış, uyku bozukluğu veya depresif belirtileri bulunan bazı hastalarda yararlı olabilir. Bununla birlikte bulantı, baş dönmesi ve diğer yan etkiler nedeniyle herkes için uygun değildir. OARSI’nin olumlu yaklaşımı ise esas olarak yaygın ağrı veya depresyonun eşlik ettiği diz osteoartritiyle sınırlıdır.
Opioidler
Güçlü opioidlerin osteoartritte uzun süreli kullanımı önerilmez. Sağladıkları ortalama yarar sınırlı; uyku hali, düşme, kabızlık, tolerans, bağımlılık ve doz aşımı riskleri ise önemlidir. ACR, başka seçenek kalmayan belirli durumlarda tramadolü koşullu olarak değerlendirirken OARSI oral ve transdermal opioidlerin kullanımına güçlü biçimde karşıdır. NICE, güçlü opioidlerin verilmemesini; zayıf opioidlerin ise ancak diğer seçenekler kullanılamadığında seyrek ve kısa süreli olarak düşünülmesini önermektedir.
8. Eklem içi kortizon enjeksiyonları
Eklem içi kortikosteroid enjeksiyonları özellikle diz osteoartritinde ağrıyı kısa süreli azaltabilir. Ancak bu enjeksiyonlar osteoartriti ortadan kaldırmaz veya kaybolan kıkırdağı yeniden oluşturmaz.
ACR; diz ve kalça osteoartritinde eklem içi kortizon enjeksiyonlarını güçlü biçimde önerir ve kalça enjeksiyonunun görüntüleme rehberliğinde yapılması gerektiğini özellikle belirtir. NICE, diğer ilaçlar yetersiz kaldığında veya hastanın egzersize katılmasını kolaylaştırmak amacıyla kortizon enjeksiyonunun düşünülebileceğini; beklenen rahatlamanın çoğunlukla 2–10 hafta sürdüğünün hastaya açıklanması gerektiğini bildirir. OARSI ise kortizon enjeksiyonlarını diz osteoartritinde koşullu olarak önerir; kalça ve çok eklemli osteoartritte rutin bir seçenek olarak değerlendirmez.
Enjeksiyonun ne sıklıkta tekrarlanabileceği konusunda bütün hastalar için geçerli tek bir sayı yoktur. Sık ve tekrarlayan enjeksiyonlar yerine; beklenen fayda, diyabet gibi eşlik eden hastalıklar, enfeksiyon riski ve diğer tedavi seçenekleri birlikte değerlendirilmelidir.
9. Hyalüronik asit enjeksiyonları neden tartışmalıdır?
Hyalüronik asit enjeksiyonları konusunda kılavuzlar arasında belirgin bir görüş ayrılığı vardır.
ACR, diz, kalça ve el osteoartritinde eklem içi hyalüronik asit enjeksiyonlarına koşullu olarak karşıdır. NICE, osteoartritte eklem içi hyalüronik asit enjeksiyonlarının verilmemesini önerir. OARSI ise diz osteoartritinde bazı hastalarda hyalüronik asidi koşullu bir seçenek olarak kabul etmekte ve etkisinin kortizon enjeksiyonundan daha geç başlayıp daha uzun sürebileceğini belirtmektedir. Buna karşılık kalça ve çok eklemli osteoartritte önermez.
Neden ayrışıyorlar? Bu farklılığın temel nedeni; çalışmaların sonuçlarının birbirinden farklı olması, plasebo etkisinin yüksekliği ve düşük yanlılık riskine sahip çalışmalar değerlendirildiğinde yararın küçülmesidir. Dolayısıyla hyalüronik asit enjeksiyonu, tüm diz osteoartriti hastalarına rutin uygulanacak standart bir tedavi olarak görülmemelidir. Diğer yöntemlerden yeterli sonuç alınamayan seçilmiş hastalarda, beklenen yararın sınırlı olabileceği açıkça konuşularak ortak karar verilebilir. Kalça osteoartritinde ise kanıtlar daha da zayıftır. |
10. PRP ve kök hücre enjeksiyonları
PRP, hastanın kendi kanından elde edilen trombositten zengin plazmanın ekleme enjekte edilmesidir. Kök hücre adıyla sunulan uygulamalarda ise kullanılan hücrelerin kaynağı, hazırlanma biçimi ve dozları büyük farklılıklar gösterebilir.
ACR (2026 güncellemesi dahil) ve OARSI kılavuzları hem PRP hem de kök hücre enjeksiyonlarına güçlü biçimde karşı çıkmaktadır. OARSI’nin güçlü karşı önerisinin temel gerekçesi, kanıt kalitesinin çok düşük olması ve ürünlerin standartlaştırılmamış bulunmasıdır. Başlıca nedenler: ürün ve hazırlama yöntemlerinin standart olmaması; araştırmalarda farklı uygulama tekniklerinin kullanılması; çalışmaların önemli bölümünde kanıt kalitesinin düşük olması; uzun vadeli güvenlik ve etkinliğin yeterince bilinmemesidir. Değerlendirilen kanıtların önemli bölümünün 2019 öncesine dayandığını da belirtmek gerekir.
Bu öneriler, gelecekte daha standart ürünlerle yapılan kaliteli çalışmaların farklı sonuç veremeyeceği anlamına gelmez. Ancak bu üç kılavuz, PRP ve “kök hücre” enjeksiyonlarının rutin osteoartrit tedavisinde kullanımını desteklememektedir.
11. Glukozamin ve diğer besin takviyeleri
ACR; glukozamin, kondroitin ve bunların birlikte hazırlanan formlarına diz, kalça ve el osteoartritinde güçlü biçimde karşıdır. NICE de güçlü bir yarar kanıtı bulunmadığı için glukozamin verilmemesini önerir.
Kolajen, zerdeçal, Boswellia ve benzeri ürünlerin kanıt düzeyleri de aynı değildir. Besin takviyeleri ayrı bir konu olduğundan, bu ürünleri “Osteoartritte besin takviyeleri” başlıklı yazıda ayrıntılı olarak değerlendirdim.
12. Akupunktur, manuel tedavi ve elektroterapi
Bu yöntemlerde de kılavuzlar tamamen aynı görüşte değildir. ACR, diz, kalça ve el osteoartritinde akupunkturu koşullu olarak önerir (diz ve kalça için kanıt kesinliği orta düzeydedir). NICE ise osteoartrit tedavisinde akupunktur veya kuru iğneleme yapılmamasını önermektedir. Farklılığın nedeni; çalışmaların körlük, plasebo kontrolü ve klinik etkinin büyüklüğü bakımından tartışmalı olmasıdır.
NICE; TENS, terapötik ultrason, interferans, lazer ve benzeri elektroterapi yöntemlerini yeterli yarar kanıtı bulunmadığı için önermez. ACR de diz ve kalça osteoartritinde TENS kullanımına güçlü biçimde karşıdır.
ACR’nin 2026 güncellemesi ayrıca diz ve kalça osteoartritinde masaj tedavisini, düşük kesinlikte kanıta dayanarak koşullu olarak önermektedir; bu önerinin yönü 2019’a göre değişmiştir. Bununla birlikte masaj gibi pasif yöntemler, aşağıda vurgulandığı gibi, hastanın aktif katıldığı egzersizin yerine geçmemelidir.
Manuel tedavi, uygulanacaksa egzersizin yerine geçmemelidir. NICE, kalça veya diz osteoartritinde manuel tedavinin yalnızca terapötik egzersizle birlikte düşünülebileceğini belirtir. Bu nedenle pasif fizik tedavi uygulamaları, hastanın aktif olarak katıldığı egzersiz programlarının önüne geçmemelidir.
13. Ameliyat ne zaman düşünülmelidir?
Özellikle diz veya kalça osteoartritinde; ağrı, tutukluk, şekil bozukluğu veya hareket kısıtlılığı yaşam kalitesini belirgin biçimde etkiliyorsa ve egzersiz, kilo yönetimi ile uygun ağrı tedavileri yeterli olmuyorsa veya uygulanamıyorsa, eklem protezi ameliyatı açısından ortopedi değerlendirmesi düşünülebilir.
Ameliyat kararı yalnızca röntgendeki daralmanın derecesine göre verilmemelidir. Hastanın ağrısı, yürüme kapasitesi, günlük yaşam aktiviteleri, uyku durumu, beklentileri ve ameliyat riskleri birlikte değerlendirilmelidir.
NICE, hastaların yalnızca ileri yaş, sigara kullanımı, eşlik eden hastalıkları veya fazla kilosu nedeniyle protez değerlendirmesine yönlendirilmekten dışlanmamasını önerir. Bu özellikler ameliyat riskini değiştirebilir; ancak tek başına sevke engel olmamalıdır. Osteoartritte eklemin artroskopik olarak yıkanması veya “temizlenmesi” ise rutin bir tedavi değildir; NICE artroskopik lavaj ve debridman yapılmamasını önerir.
Özet karşılaştırma tablosu
Aşağıdaki tablo, sık sorulan yöntemlerin üç kılavuzdaki durumunu özetler. Kılavuzlar farklı eklemler (el/diz/kalça) için farklı ifadeler kullanabildiğinden, tablo genel eğilimi gösterir; ayrıntılar yukarıdaki bölümlerdedir.
Yöntem | ACR 2026 | OARSI 2019 | NICE 2022 |
Egzersiz | Güçlü öneri | Öneri | Öneri (çekirdek) |
Kilo verme | Güçlü öneri | Öneri | Öneri (çekirdek) |
Hasta eğitimi | Öneri (iyi uygulama) | Öneri | Öneri (çekirdek) |
GLP-1 (zayıflama iğnesi) | Koşullu (yeni) | Kapsam dışı | Kapsam dışı |
Topikal NSAİİ (diz) | Güçlü öneri | Güçlü öneri | Öneri |
Oral NSAİİ | Güçlü öneri | Koşullu (riske göre) | Koşullu |
Eklem içi kortizon | Güçlü öneri (diz/kalça) | Koşullu (diz) | Koşullu (kısa süreli) |
Parasetamol | Koşullu | Karşı | Rutin önerilmez |
Duloksetin | Koşullu | Koşullu: diz + yaygın ağrı/depresyon | Belirgin öneri yok |
Akupunktur | Koşullu öneri | Açık öneri bildirilmemiş | Önerilmez |
Masaj (diz/kalça) | Koşullu öneri (yön değişti) | Açık öneri bildirilmemiş | Manuel tedavi kapsamında, yalnız egzersizle birlikte düşünülebilir |
Hyalüronik asit | Koşullu karşı | Koşullu (seçili diz) | Önerilmez |
TENS | Koşullu karşı | Açık öneri bildirilmemiş | Önerilmez |
Glukozamin/ kondroitin | Güçlü karşı | Karşı | Önerilmez |
D vitamini / balık yağı | Koşullu karşı | Açık öneri bildirilmemiş | Kapsam dışı |
PRP | Güçlü karşı | Güçlü karşı | Kapsam dışı |
Kök hücre | Güçlü karşı | Güçlü karşı | Kapsam dışı |
Artroskopik lavaJ | Kapsam dışı | Kapsam dışı | Önerilmez |
Yeşil: önerilir · Sarı: koşullu / tartışmalı · Kırmızı: önerilmez. “Koşullu”, yararın sınırlı veya kişiye bağlı olduğu; kararın hasta ile birlikte verilmesi gerektiği anlamına gelir.
Not: Kılavuzlar farklı öneri derecelendirme sistemleri kullandığından (NICE “öner / düşün / önerme”; ACR güçlü/koşullu; OARSI kendi konsensüs düzeyleri), tablodaki ifadeler doğrudan eşdeğer değildir; hasta tarafından kolay anlaşılması için sadeleştirilmiştir.
Güncel kılavuzlara göre pratik tedavi yaklaşımı
Osteoartrit tedavisi her hastada aynı sırayla ilerleyen katı bir merdiven değildir. Yine de genel yaklaşım şu şekilde özetlenebilir:
1. Doğru değerlendirme: Ağrının gerçekten osteoartritten kaynaklandığından ve başka bir hastalık bulunmadığından emin olunması.
2. Temel tedavi: Hastalık eğitimi, kişiye uygun egzersiz ve gerekiyorsa kilo yönetimi (obez diz hastalarında GLP-1 seçeneği dahil).
3. Lokal tedavi: Özellikle dizde topikal NSAİİ; gerekiyorsa baston veya uygun destek cihazı.
4. Seçilmiş ilaç ve enjeksiyonlar: Risk değerlendirmesi sonrasında oral NSAİİ, bazı hastalarda duloksetin veya kısa süreli rahatlama amacıyla kortizon enjeksiyonu.
5. Cerrahi değerlendirme: Yaşam kalitesini belirgin etkileyen ve uygun cerrahi dışı tedavilere rağmen kontrol edilemeyen ileri belirtilerde eklem protezinin değerlendirilmesi.
Sık Sorulan Sorular
Kireçlenme tedavisinde en önemli yöntem hangisidir?
İlaç değil, egzersizdir. Üç büyük kılavuz da düzenli, kişiye uyarlanmış egzersizi tüm hastalara önerir. Fazla kilo varsa, kilo vermek de en az egzersiz kadar önemlidir.
Zayıflama iğneleri (GLP-1) kireçlenmeye iyi gelir mi?
ACR’nin 2026 güncellemesi, obezitesi olan diz osteoartriti hastalarında bu ilaçları diyet ve egzersizle birlikte koşullu olarak önerir. ACR bunları kireçlenmeye özgü bir ilaç olarak değil, kilo yönetiminin bir parçası olarak konumlandırır. Kullanım kararı obezite tedavisi çerçevesinde hekimle verilmelidir.
Glukozamin kullanmalı mıyım?
ACR glukozamin kullanımına güçlü biçimde karşıdır; NICE de “vermeyin” der; çünkü yararına dair güçlü kanıt yoktur. Kondroitinin durumu ise ele bağlı olarak biraz farklıdır. Takviyeleri ayrı yazımızda tek tek değerlendirdik.
PRP veya kök hücre tedavisi kireçlenmeyi iyileştirir mi?
Bu üç kılavuz, PRP ve kök hücre enjeksiyonlarının rutin osteoartrit tedavisinde kullanımını desteklememektedir. ACR ve OARSI her ikisine de güçlü biçimde karşı çıkar. Bunlar genellikle pahalıdır ve rutin kullanımlarını destekleyecek yeterince güvenilir ve standartlaştırılmış kanıt bulunmamaktadır.
Ağrı kesici jeller mi, haplar mı daha güvenli?
Diz kireçlenmesinde deriye sürülen NSAİİ jeller ilk tercihtir; çünkü mide ve böbreğe ağızdan alınan haplara göre çok daha az yük bindirir. Haplar, jeller yetersiz kalınca ve risk değerlendirmesiyle kullanılır.
Sonuç: Tek Cümlede Mesaj
Osteoartrit tedavisinin en güçlü dayanağı pahalı enjeksiyonlar veya pasif cihazlar değil; düzenli egzersiz, kas gücünün korunması, fazla kilosu olan kişilerde kilo kaybı ve hastaya göre seçilmiş güvenli ağrı tedavisidir. |
İlaçlar ve enjeksiyonlar bazı hastalarda yararlı olabilir; ancak hiçbiri egzersizin ve aktif yaşamın yerini tutmaz. Hangi tedavinin uygun olduğu yalnızca röntgen görüntüsüne göre değil; etkilenen ekleme, belirtilerin günlük yaşama etkisine, eşlik eden hastalıklara ve hastanın tercihlerine göre belirlenmelidir.
Kaynaklar
1. American College of Rheumatology. 2026 Update of the ACR Recommendations for the Management of Osteoarthritis of the Knee, Hip, and Hand (Guideline Summary, ACR Board onayı: 8 Eylül 2026; tam metin yayın aşamasında, Arthritis & Rheumatology / Arthritis Care & Research).
2. Bannuru RR, Osani MC, Vaysbrot EE, ve ark. OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2019;27(11):1578-1589.
3. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management. NICE Guideline NG226. Ekim 2022.
Yorumlar