Romatoid Artrit Tedavisinde Yol Haritası Sadeleşti: EULAR 2025 Güncel Önerileri Ne Diyor?
- Nurullah Akkoç
- 21 Haz
- 3 dakikada okunur
Romatoid artrit (RA) tanısı konulduğunda hastaların aklındaki ilk sorulardan biri şudur: "Hangi ilaçla başlayacağız, sonra ne olacak?" Romatoid artrit tedavisi planlanırken biz romatologlar yalnızca kendi deneyimimize değil, düzenli güncellenen uluslararası kılavuzlara da başvururuz. Avrupa Romatoloji Birliği'nin (EULAR) bu konudaki en güncel önerileri kısa süre önce yayımlandı.
Bu güncelleme yeni bir ilaç getirmiyor; ancak mevcut tedavileri nasıl ve ne zaman kullanmamız gerektiği konusunda önemli mesajlar içeriyor.
En Önemli Değişiklik: Risk Faktörlerine Göre Ayrım Kalktı
Yeni kılavuzun en dikkat çekici değişikliği, metotreksata yeterli yanıt vermeyen hastaların artık "iyi prognostik" ve "kötü prognostik" özelliklere göre ayrılmaması.
Önceki önerilerde yüksek RF veya ACPA düzeyleri, erken erozyonlar gibi kötü gidiş göstergeleri tedavi kararlarında önemli yer tutuyordu.
Ancak son yıllarda biriken veriler gösterdi ki; metotreksat ve köprü tedavisine rağmen hedefe ulaşılamaması zaten tek başına kötü prognostik bir işarettir.
Bu nedenle artık ek risk faktörleri aramak yerine, hedefe ulaşılamayan hastalarda bir sonraki tedavi basamağına geçilmesi öneriliyor.
Temel Yaklaşım Değişmedi: Metotreksat Hâlâ İlk Tercih
Tedavinin omurgası hâlâ metotreksattır.
Romatoid artrit tanısı konulduktan sonra tedavi geciktirilmeden başlanmalıdır. Metotreksat çoğu hasta için ilk tercih olmaya devam etmektedir. Kısa süreli kortizon tedavisi ise metotreksat etkisini gösterene kadar iltihabı kontrol altında tutmak amacıyla kullanılabilir ve mümkün olan en kısa sürede kesilmelidir.
Metotreksat kullanamayan veya tolere edemeyen hastalarda leflunomid ya da sulfasalazin uygun alternatiflerdir.
Bazı hastalar "Neden doğrudan biyolojik ilaçlarla başlamıyoruz?" diye sorabiliyor. Bunun nedeni basittir: Bugüne kadar yapılan çalışmalar, erken romatoid artritte biyolojik ilaçların metotreksat artı kısa süreli kortizon yaklaşımına belirgin üstünlük sağladığını göstermedi.
Romatoid Artrit Tedavisinde Hedef Hâlâ Remisyon
Kılavuzun değişmeyen temel prensibi "hedefe yönelik tedavi" yaklaşımıdır.
Amaç yalnızca ağrıyı azaltmak değil, mümkünse remisyon sağlamaktır. Uzun süredir hastalığı olan bazı kişilerde düşük hastalık aktivitesi kabul edilebilir bir hedef olsa da, remisyon her zaman öncelikli amaçtır.
Tedavi başladıktan sonra:
İlk 3 ay içinde belirgin düzelme,
En geç 6 ay içinde hedefe ulaşılması
beklenir.
Bu nedenle özellikle ilk aylarda düzenli takip büyük önem taşır.
Metotreksat Yeterli Gelmezse Ne Yapılacak?
Metotreksat ve kısa süreli kortizon tedavisine rağmen hedefe ulaşılamıyorsa bir sonraki basamağa geçilir.
Bu aşamada biyolojik ilaçlar önerilmektedir. JAK inhibitörleri de uygun hastalarda değerlendirilebilir. Ancak özellikle kalp-damar hastalığı, tromboz veya bazı kanser riskleri bulunan kişilerde JAK inhibitörleri kullanılırken daha dikkatli olunmalıdır.
İlk Biyolojik İlaç İşe Yaramazsa?
Neyse ki günümüzde seçenekler oldukça fazladır.
Bir biyolojik ilaç veya JAK inhibitörü etkisiz kalırsa aynı gruptan ya da farklı etki mekanizmasına sahip başka bir tedaviye geçilebilir. Bu nedenle ilk ilacın başarısız olması tedavi seçeneklerinin tükendiği anlamına gelmez.
Remisyona Girince İlaçlar Kesilebilir mi?
Poliklinikte en sık karşılaştığım sorulardan biri budur.
Kılavuzun cevabı net: Remisyon sağlandıktan sonra ilaç dozları azaltılabilir veya uygulama aralıkları açılabilir. Ancak tedavinin tamamen kesilmesi genellikle önerilmez.
Çünkü ilaçların tamamen bırakılması çoğu hastada hastalığın yeniden alevlenmesine yol açmaktadır.
Laboratuvar Takipleri Daha Esnek Olabilir
Son yıllarda elde edilen veriler, ilaçlara bağlı laboratuvar bozukluklarının büyük bölümünün tedavinin ilk birkaç ayında ortaya çıktığını gösteriyor.
Bu nedenle ilacını sorunsuz kullanan ve hastalığı stabil seyreden bazı hastalarda laboratuvar kontrolleri zaman içinde daha seyrek aralıklarla yapılabilir. Ancak bu karar her hasta için bireysel olarak verilmelidir.
Sonuç
EULAR 2025 güncellemesi romatoid artrit tedavisinde devrim niteliğinde yeni bir ilaç sunmuyor. Asıl mesaj, elimizdeki etkili tedavileri doğru zamanda kullanmak ve hedefe ulaşılamıyorsa tedaviyi gecikmeden değiştirmek gerektiğidir.
Günümüzde romatoid artritli hastaların büyük çoğunluğunda remisyon veya çok düşük hastalık aktivitesi sağlanabilmektedir. Bunun için erken tanı, düzenli takip ve hasta-hekim iş birliği her zamankinden daha önemlidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararları için romatoloji uzmanınıza başvurunuz.
Kaynaklar
Smolen JS, Edwards CJ, Konzett V ve ark. EULAR recommendations for the management of rheumatoid arthritis with synthetic and biologic disease-modifying antirheumatic drugs: 2025 update. Ann Rheum Dis 2026;85:991–1009.
Yorumlar