Selekoksib, Naproksen ve İbuprofen: Hangisi Daha Güvenli?
- Nurullah Akkoç
- 23 Şub 2017
- 3 dakikada okunur
Güncelleme tarihi: 31 Temmuz 2026
Romatizmal hastalıklarda sık kullanılan selekoksib, naproksen ve ibuprofen kalp-damar, mide-bağırsak, böbrek ve tansiyon üzerindeki etkileri PRECISION çalışmasında karşılaştırıldı.
Ağrı kesiciler neden kalp ve mideyi etkileyebilir?
Romatizmal hastalıklarda görülen ağrı, şişlik ve diğer birçok yakınmanın ortaya çıkmasında enflamasyon önemli rol oynar. Bu nedenle romatoid artrit ve ankilozan spondilit gibi hastalıkların tedavisinde enflamasyonu baskılayan ilaçlar sık kullanılır. Kortizon güçlü bir antiinflamatuvar ilaçtır. Toplumda ağrı kesici olarak bilinen Voltaren, Naprosyn, Majezik ve Etol gibi ilaçlar da enflamasyonu azaltır; ancak kortizon değildir ve farklı bir mekanizmayla etki eder.
Bu ilaçlara, kortizon olmadıklarını vurgulamak için steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ) adı verilir. NSAİİ'ler, siklooksijenaz (COX) adı verilen ve prostaglandinlerin yapımında rol oynayan enzimleri baskılayarak ağrı ve enflamasyonu azaltır. Prostaglandinler bir yandan eklemlerde ağrı ve şişlik gibi enflamatuvar belirtilere aracılık ederken, diğer yandan mide duvarının korunması, böbrek kan akımı ve damar dengesi için de önemlidir.
Naproksen (Naprosyn) ve ibuprofen (Brufen) gibi seçici olmayan NSAİİ'ler hem enflamasyon alanındaki COX-2 enzimini hem de mide duvarında koruyucu rol oynayan COX-1 enzimini baskılar. Bu nedenle ağrıyı azaltırken mide ülseri ve mide-bağırsak kanaması riskini de artırabilirler.
Selekoksib (Celebrex) gibi seçici COX-2 inhibitörleri ise tedavi dozlarında COX-2 enzimini daha seçici biçimde hedefler ve COX-1'i daha az etkiler. Bu nedenle mide-bağırsak sistemi üzerindeki yan etkileri klasik NSAİİ'lere göre daha az olabilir. Buna karşılık, bu ilaçların kalp-damar güvenliği uzun yıllar tartışma konusu olmuştur.
Kalp-damar güvenliği tartışması nasıl başladı?
Tartışma, COX-2 inhibitörleriyle yapılan çalışmalarda rofekoksib (Vioxx) ve yüksek doz selekoksib ile kalp-damar olaylarında artış gözlenmesiyle belirginleşti. Rofekoksib 2004 yılında dünya pazarından çekildi. Daha sonraki çalışmalar, kalp-damar riskinin yalnızca COX-2 seçici ilaçlarla sınırlı olmadığını, klasik NSAİİ'lerde de bulunabileceğini gösterdi. Naproksenin diğer bazı NSAİİ'lere göre daha düşük trombotik risk taşıyabileceği düşünüldü; ancak naproksen de tamamen risksiz değildir.
Selekoksib, naproksen ve ibuprofen nasıl karşılaştırıldı?
Bu soruyu doğrudan yanıtlamak amacıyla tasarlanan PRECISION çalışmasında, seçici bir COX-2 inhibitörü olan selekoksib; naproksen ve ibuprofen gibi seçici olmayan NSAİİ'lerle karşılaştırıldı. Pfizer sponsorluğunda ve ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) ile görüşülerek tasarlanan çalışmanın sonuçları 2016 yılının sonunda New England Journal of Medicine dergisinde yayımlandı.
Çalışmaya osteoartrit veya romatoid artriti bulunan 24.081 hasta katıldı. Hastaların ortalama yaşı 63'tü. Katılımcıların çoğunda hipertansiyon veya kolesterol yüksekliği, yaklaşık üçte birinde diyabet vardı; yaklaşık %20'si sigara içiyordu. Yarısından fazlası kolesterol düşürücü tedavi, yaklaşık yarısı düşük doz aspirin kullanıyordu. Çalışma boyunca tüm hastalara mide koruyucu tedavi verildi.
Hastaların kullandığı ortalama günlük dozlar selekoksib için 209 mg, naproksen için 852 mg ve ibuprofen için 2045 mg idi. Ortalama tedavi süresi 20 ay, ortalama takip süresi ise 34 aydı.
Çalışmanın temel sonuçları
Kalp-damar nedenli ölüm, kalp krizi veya inmeden oluşan temel sonlanım noktası selekoksib grubunda %2,3, naproksen grubunda %2,5 ve ibuprofen grubunda %2,7 oranında görüldü. Başka bir deyişle, orta dozda selekoksib kalp-damar güvenliği açısından naproksen veya ibuprofenden daha kötü bulunmadı.
Mide-bağırsak olayları selekoksib kullananlarda hem naproksen hem de ibuprofen kullananlara göre daha azdı. Bu bulgu, selekoksibin mide-bağırsak sistemi açısından görece avantajını destekledi. Böbrekle ilişkili yan etkiler selekoksib grubunda ibuprofen grubuna göre daha az görüldü. Selekoksib ile naproksen arasında ise böbrek olayları açısından anlamlı bir fark gösterilmedi.
Tansiyon üzerindeki etkileri aynı mı?
PRECISION-ABPM adlı alt çalışmada hastaların 24 saatlik tansiyon ölçümleri karşılaştırıldı. İbuprofen ortalama sistolik kan basıncını selekoksibe göre daha fazla yükseltti ve yeni hipertansiyon gelişimi ibuprofen grubunda daha sık görüldü. Naproksenin etkisi iki ilaç arasında yer aldı. Bu sonuç, özellikle hipertansiyonu olan hastalarda NSAİİ seçiminin kişiselleştirilmesi gerektiğini gösterir.
Sonuçlar nasıl yorumlanmalı?
PRECISION çalışması, orta doz selekoksibin kalp-damar açısından naproksen ve ibuprofenden daha kötü olmadığını gösteren güçlü bir randomize çalışmadır. Ancak bu sonuç, selekoksibin kalbe hiç zarar vermediği veya bütün dozlarda tamamen güvenli olduğu anlamına gelmez.
Çalışmada selekoksib ortalama günde yaklaşık 200 mg dozunda kullanıldı. Daha yüksek dozlarda aynı güvenlik profilinin geçerli olduğu söylenemez. Ayrıca hastaların %68,8'i çalışma ilacını bırakmış ve %27,4'ü izlemden çıkmıştır. Bu yüksek oranlar sonuçların yorumlanmasında dikkate alınmalıdır.
Bu nedenle 'kalp için en güvenli NSAİİ hangisidir?' sorusunun herkes için geçerli tek bir yanıtı yoktur. İlaç seçimi; hastanın kalp-damar, mide-bağırsak ve böbrek riskleri, tansiyonu, kullandığı diğer ilaçlar ve gerekli tedavi süresi birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır.
Sonuç
Orta dozda selekoksib, naproksen ve ibuprofene benzer bir kalp-damar risk profiline sahiptir. Mide-bağırsak olayları her iki ilaca, böbrek olayları ise ibuprofene göre daha az görülmüştür. Bununla birlikte hiçbir NSAİİ tamamen risksiz değildir; gerekli olduğunda en düşük etkili dozda ve mümkün olan en kısa süre kullanılmalıdır. |
Kaynaklar
1. Nissen SE, et al. Cardiovascular Safety of Celecoxib, Naproxen, or Ibuprofen for Arthritis (PRECISION). N Engl J Med. 2016;375:2519-2529.
2. Ruschitzka F, et al. Differential blood pressure effects of ibuprofen, naproxen, and celecoxib in patients with arthritis: the PRECISION-ABPM trial. Eur Heart J. 2017;38:3282-3292.
Yorumlar